De atheïstische moslim

 

De atheïstische moslim-Ali Rizvi-boek cover voorzijde

'De atheïstische moslim: een weg van geloof naar rede' van Ali Rizvi is verschenen bij uitgeverij Nieuw Amsterdam.

Zie: https://www.nieuwamsterdam.nl/boeken/de-atheistische-moslim-ali-rizvi-9789046822746

Bespreking

Visser, Marco (2018) Ex-moslim Ali Rizvi: 'Als je besluit om iets niet te zeggen of te doen omdat het moslims boos zou kunnen maken, dan hebben de terroristen gewonnen', in: HUMO, 06.03.2018.

https://www.humo.be/humo-archief/388053/ex-moslim-ali-rizvi-als-je-besluit-om-iets-niet-te-zeggen-of-te-doen-omdat-het-moslims-boos-zou-kunnen-maken-dan-hebben-de-terroristen-gewonnen

Intellectuelen als Oxford-bioloog Richard Dawkins en Harvard-psycholoog Steven Pinker prijzen zijn boek 'De atheïstische moslim: een weg van geloof naar rede'. Ali Rizvi (42), een voormalig moslim, pleit voor hervormingen in de islamitische gemeenschap. Hij groeide op in Pakistan, Libië en Saoedi-Arabië, en leeft nu in Canada. 'De verlichting duurde in Europa meer dan honderd jaar, voor de islamitische wereld zal het veel sneller gaan.'

Toen Ali Rizvi als kind van Pakistaanse ouders opgroeide in Riyadh, ontdekte hij dat van dieven de hand werd afgehakt. 'Is dat niet barbaars?' vroeg hij geschokt aan zijn ouders. Zij stelden hem gerust: het had niets te maken met de islam, het was gewoon onderdeel van de Saoedische cultuur. Zou zomaar kunnen, dacht Rizvi. Hij zat op een internationale school, gescheiden van 'die rare' Saoedi's. Ze hadden ook een plein dat expats 'Chopchop Square' noemden, en waar de openbare onthoofdingen plaatsvonden.

Maar toen Rizvi als nieuwsgierige tiener de Koran begon te lezen, zag hij dat handen afhakken wegens diefstal letterlijk wordt voorgeschreven, in vers 5:38. En dat ongelovigen moeten worden onthoofd, las hij in vers 8:12-13. Toen hij dat aan zijn ouders liet zien, waren zij net zo verbijsterd als hij.

De confrontatie met zoveel gruwel bracht Rizvier toe om zich van de islam af te keren. Die weg van 'geloof naar rede' beschreef hij in zijn geruchtmakende boek. De tegenstelling in de titel van dat boek, 'De atheïstische moslim', verwijst naar het conflict dat veel afvalligen ervaren: ze geloven niet meer in Allah, en willen liever niet onthoofd worden, maar ze willen toch een deel blijven van de islamitische gemeenschap, waar ze hun familiebanden en vriendschappen koesteren.

HUMO Hoe kan het dat u en uw ouders, opgegroeid als moslims in islamitische landen, niet wisten wat er in de Koran staat?

ALI RIZVI: Veruit de meeste moslims hebben de Koran nooit gelezen. De Koran is in het Arabisch geschreven, dus mensen in landen als Pakistan, Indonesië, India, Bangladesh, Turkije en Iran vertrouwen op wat hun geestelijke leiders vertellen. Sommigen menen zelfs dat de Koran niet mag worden vertaald, want het is het letterlijke, onfeilbare woord van Allah.

HUMO Dus de tekst is onfeilbaar, maar veel moslims hebben hem nooit gelezen?

RIZVI: Klopt. Maar laten we opletten met veralgemenen. Er zijn 1,7 miljard moslims op de wereld en die zijn onderling heel verschillend. De ene is al vromer of dogmatischer dan de andere. De ene bidt en doet alle rituelen, de andere heeft vooral een spirituele band met Allah. Ik ken christenen die conservatiever zijn dan mijn familieleden.

HUMO Hoeveel moslims staan achter de drastische straffen voor dieven en ongelovigen?

RIZVI: Dat blijft lastig vast te stellen, maar het zijn er meer dan je zou willen. Uit studies blijkt dat in landen als Egypte en Pakistan een meerderheid vindt dat afvalligen gedood moeten worden. Als ik het vraag aan mijn ooms en tantes en mijn schoonfamilie, vinden zij dat ook.

HUMO Pijnlijk...

RIZVI: Maar, als ik dan vraag of ík ook gedood moet worden, omdat ik immers ook een afvallige ben, zeggen ze: 'Nee, jíj niet, jíj bent een aardige vent.' Dat is tekenend voor de gespletenheid van veel gematigde moslims. Ze blijven trouw aan de ideologie, maar het is onduidelijk in hoeverre ze die echt steunen. Zij leven in twee werelden. Ze doen zelf niemand kwaad, maar ze vinden wel dat de Amerikanen bij de aanslagen van 11 september 2001 een koekje van eigen deeg hebben gekregen. Als je hen vraagt of Mohammed een kinderverkrachter was, omdat hij trouwde met een meisje van 9 jaar, dan nemen ze hem in verdediging. Maar ze willen niet dat hún dochter zou trouwen als ze 9 is. Een student in Pakistan had vorig jaar op Facebook iets over de islam gepost dat anderen zagen als blasfemie. Op de campus zaten tien van zijn medestudenten hem achterna en sloegen hem dood. Ook mensen die in principe voor het doden van een afvallige zijn, vonden dat nieuws afschuwelijk. Die gespletenheid komt vaak terug.

HUMO Ben je een echte moslim als je wil dat de hand van dieven wordt afgehakt?

RIZVI: Wie of wat is een 'echte moslim'? En wie bepaalt dat? Alle moslims die u kent, zijn misschien heel aardig, tolerant en vreedzaam, en ongetwijfeld vinden zij dat een IS-strijder geen echte moslim is. Maar op zijn beurt zegt een IS-strijder dat al die aardige, tolerante moslims geen echte moslims zijn.

HUMO En als je een moslim opvat als iemand die de islam volgt?

RIZVI: Dan zijn IS-strijders vast en zeker de echte moslims. Ze maken niet-islamitische vrouwen tot slaaf, omdat het zo in de Koran staat. Ze gooien homoseksuelen van hoge gebouwen, omdat het zo in de Hadith staat, het verslag van de woorden en daden van Mohammed. Bij IS verwijzen ze voortdurend naar de islam om te rechtvaardigen wat ze doen.

HUMO Gelooft u dat terrorisme iets met de islam te maken heeft?

RIZVI: Absoluut! Terroristen rechtvaardigen hun daden door een beroep te doen op Allah en de Koran. Dan lijkt het verband me vrij duidelijk. Het gekke is dat je voortdurend mensen hoort zoeken naar andere, dieperliggende oorzaken dan het geloof. Als daarentegen blijkt dat de dader van een schietpartij op een Amerikaanse school veel videogames speelde, moet je eens zien hoe gemakkelijk er een verband wordt gelegd tussen de games en de schietpartij. Waarom zou het dan zoveel gecompliceerder zijn bij schutters die voor ze gaan moorden nog 'Allah is groot' schreeuwen?

HUMO Slechts een kleine minderheid van moslims gaat over tot terrorisme.

RIZVI: Akkoord, maar moet je het dan negeren? Als het bij jou thuis brandt in één van de slaapkamers, zeg je toch ook niet: 'Oh, maar de rest van het huis is nog prima'?

MOHAMMEDCARTOONS

In een lovende bespreking van zijn boek suggereerde The New York Times dat Ali Rizvi wel eens kan uitgroeien tot de Richard Dawkins van de nieuwe generatie. Toch is er een belangrijk verschil: waar Dawkins, gerenommeerd evolutiebioloog en uitgesproken atheïst, bekendstaat om zijn harde, aanvallende toon, heeft Rizvi juist een heel open, milde benadering. 'Mensen hebben rechten en verdienen respect. Ideeën, boeken en geloven hebben geen rechten, en kunnen geen aanspraak maken op respect,' schrijft hij in zijn boek.

Rizvi zegt dat hij maar een onderdeel is van de groeiende beweging van ex-moslims. Hij verwijst naar de Iraanse feministe Maryam Namazie en haar Council of Ex-Muslims of Britain, die tien jaar na oprichting duizenden leden telt, en naar vergelijkbare organisaties in Noord-Amerika. Hij heeft het ook over de biseksuele Rayhana Sultan uit Bangladesh, die de hashtag #ExMuslimBecause lanceerde, waarop tienduizenden Twitteraars hun redenen gaven: omdat vrouwen en homoseksuelen gelijkwaardig zijn; omdat de islam alcohol verbiedt, maar slavernij niet; omdat het uitspreken van de waarheid geen doodvonnis moet zijn.

Rizvi neemt het ook op voor Ayaan Hirsi Ali, de Nederlandse oud-politica met Somalische roots, die tot zijn ergernis ook na haar vlucht naar de Verenigde Staten nog altijd heel weinig steun krijgt van progressieve westerlingen.

RIZVI: Als zij een ex-mormoon was die protesteerde tegen kinderbruiden, of een ex-katholiek die ijverde voor het recht op abortus, dan had ze op veel meer steun kunnen rekenen.

HUMO De risico's voor critici van de islam zijn groot. Hoeveel zorgen maakt u zich om uw veiligheid?

RIZVI: Ik heb veiligheidsmaatregelen getroffen. Via e-mail krijg ik eindeloos veel bedreigingen, en mijn vrouw, die ook seculier activist is, krijgt de vreselijkste verkrachtingsbedreigingen. We hebben een baby en sommigen schrijven dat ze daar dingen mee willen doen die ik hier niet zal herhalen.

Maar hoe vervelend dat ook is, het is lang niet zo erg als voor Salman Rushdie toen hij dertig jaar geleden 'De duivelsverzen' schreef. De Iraanse ayatollah Khomeini sprak een fatwa over hem uit en hij moest vluchten en onderduiken. Rushdie werd toen ook in de steek gelaten door mensen die zijn bondgenoten hadden moeten zijn. Jimmy Carter, de Amerikaanse ex-president en diplomaat, schreef in The New York Times een opinieartikel waarin hij Rushdie veroordeelde, omdat hij had kunnen weten dat hij met zijn boek de 'heilige geloofsovertuigingen' van moslims zou beledigen. Ik weet mij veel meer gesteund, want wij zijn vandaag met heel veel afvallige moslims.

HUMO Hoe waarschijnlijk is het dat de groeiende beweging van ex-moslims invloed zal hebben?

RIZVI: Ik ben daar optimistisch over. Toen ik opgroeide in Riyadh was het onmogelijk om nieuws van buitenaf te krijgen. Thuis kregen we wel tijdschriften als Time en Newsweek, maar die waren zwaar gecensureerd. In ieder exemplaar had iemand met een zwarte stift heel wat weggestreept, tot en met de ontblote schouders van een vrouw op de foto.

Nu is het anders. Dankzij het internet zien moslims meer van de wereld. Ze zoeken vertalingen van Koranteksten en discussiëren daarover in chatrooms en op fora. Het secularisme onder moslims wordt zo veel meer zichtbaar en daardoor meer bespreekbaar. Het internet doet met de islam wat de drukpers deed met het christendom. Voor de één is Facebook de plek om foto's van je kinderen of je kat aan de wereld te laten zien, voor de ander het platform om een opstand te ontketenen. De verlichting duurde in Europa meer dan honderd jaar, voor de islamitische wereld zal het veel sneller gaan.

HUMO De Franse president Emmanuel Macron liet doorschemeren dat hij de islam wil hervormen om radicalisering tegen te gaan en de sociale cohesie te bevorderen. Wat vindt u van zo'n hervorming?

RIZVI: Voor individuele moslims ben ik hoopvol, want ik zie er steeds meer van gedachten veranderen. Ik ben wél sceptisch over een hervorming van de islam als instituut. Teksten herinterpreteren om ze beter verteerbaar te maken, werkt hooguit voor gematigde moslims. Maar over hen hoeven we ons geen zorgen te maken. Voor fundamentalisten, die complete verzen kunnen reciteren, zal zo'n hervorming weinig overtuigend zijn.

Hervorming mag bovendien geen einddoel zijn. Het is een proces dat begint met onderwijs, met kennismaking met andere ideeën, met kritisch denken, met interesse in de wetenschappelijke methode. Als Macron dat kan meenemen in zijn plannen, ben ik hoopvol.

HUMO Meer cartoons van Mohammed: zou Macron dat bedoelen?

RIZVI: Misschien lijken die spotprenten smakeloos, of niet nodig, maar net omdát mensen worden vermoord voor hun cartoons, moeten we pal staan voor de vrije meningsuiting. Dan wordt het belangrijk om zulke tekeningen net wél te maken en te publiceren.

HUMO Lok je daarmee niet nog meer terrorisme uit?

RIZVI: Het is óók terrorisme wanneer een cartoonist te bang is om een tekening van Mohammed te maken, of een hoofdredacteur te bang is om die te plaatsen. Als je besluit om iets niet te zeggen of te doen omdat het moslims boos zou kunnen maken, dan hebben de terroristen gewonnen.

HUMO Teveel mensen laten zich de mond snoeren uit angst om uitgemaakt te worden voor islamofoob, zegt u.

RIZVI: Te vaak maakt die term geen onderscheid tussen het bekritiseren van de islam en het demoniseren van moslims. Het eerste is goed, het tweede verkeerd. Als je mensen demoniseert, splijt je de samenleving, maar als je ideeën uitdaagt, gaat de samenleving vooruit.

Legitieme kritiek op de islam wordt in de kiem gesmoord door die op één hoop te gooien met onverdraagzaamheid. Dat maakt het moeilijk voor mensen als ik. Veel moslims hebben het lastig met verwijten en beschuldigingen die ze krijgen. Door dat islamofobie te noemen exploiteren radicale groepen als de Moslimbroederschap en Hamas dat gevoel, en maken ze critici van de religie monddood.

HUMO U ontkent toch niet dat er zeker in het Westen een zekere angst is voor moslims, die leidt tot uitsluiting en agressie?

RIZVI: Zeker niet, ik ondervind dat zelf vaak genoeg. In Canada hebben mensen mij al een jihadi en een vuile terrorist genoemd, en mij meer dan eens verteld om naar mijn eigen land terug te gaan. Al mijn islamitische vrienden en familieleden maakten dit soort incidenten al mee op school, op het werk, op straat. De vraag die we ons moeten stellen, is: 'Waarom reageren mensen zo tegen moslims?'

HUMO En, wat denkt u?

RIZVI: Omdat ze weten dat mensen worden gestenigd, opgehangen of onthoofd als ze iets doen wat volgens de Koran niet mag. Omdat ze zien dat het in Saoedi-Arabië heel gewoon is dat vrouwen worden onderdrukt en tot voor kort zelfs niet met een auto mochten rijden. Dan is het toch niet zo gek dat er onverdraagzaamheid is tegenover moslims?

HUMO En iedereen die iets negatiefs over de islam zegt, is een islamofoob?

RIZVI: Ja, zo word je dan genoemd. Ik vind het juist onverdraagzaam om kritiek op de islam af te doen als islamofobie. Want het is makkelijk praten in de Westerse wereld, waar we de verlichting hebben gehad met al die denkers die opkwamen voor het vrije woord, gelijkheid en individuele vrijheid. Alles wat we hier hebben, is aan hen te danken. We mogen de islamitische wereld zo'n ontwikkeling niet ontzeggen.

HUMO U wordt vast toegejuicht door rechtse, misschien wel extreemrechtse, denkers en politici. Stoort u dat?

RIZVI: Och, ik krijg kritiek van links én van rechts. Links moet zich realiseren dat kritiek op de islam moet worden aangemoedigd omdat het de wereld liberaler en vrijer zal maken. Rechts moet zich realiseren dat niet alle moslims slecht zijn en moeten worden weggestuurd of platgebombardeerd. Links moet zijn hypocrisie afzweren, rechts zijn boosaardigheid. In beide kampen moeten mensen hun ideeën en overtuigingen wat kritischer benaderen.