En de winnaar is ...

Von Der Dunk, Thomas (2018) En de winnaar is: Saudi-Arabië, Opinie & Analyse, in: De Standaard, 15.08.2018, pp. 34-35.

De VS mengen zich in een oude godsdienstoorlog. Door uit de nucleaire deal met Iran te stappen, kiezen ze partij voor de soennieten. Thomas von der Dunk ziet dat ze zo hun geloofwaardigheid verliezen in het Midden-Oosten.

Wie? THOMAS VON DER DUNK is cultuurhistoricus en publicist.

Wat? Het Westen moet dezelfde maatstaven hanteren voor sjiitische en soennitische landen.

Door het nucleaire akkoord met Iran op te blazen, hoewel Teheran zich volgens onafhankelijke waarnemers behoorlijk aan de afspraken hield, zet Donald Trump de Verenigde Staten niet alleen als een onbetrouwbare verdragspartner neer. Hij betrekt Washington daarmee indirect opnieuw in een onderliggend religieus conflict, waarvan het Westen zich verre moet houden. Niet voor niets zijn Israël en Saudi-Arabië de landen uit het Midden-Oosten die zijn stap het meest hebben toegejuicht.

Dat het Westen met twee maten meet, vormt een van de belangrijkste politieke voedingsbronnen voor de rekrutering van nieuwe martelaren voor de jihad. Zo moeien Amerika en Europa zich niet met de heimelijke atoommacht Israël en gedogen ze bovendien zijn kolonisatiepolitiek. Dat legt een zware hypotheek op de verhoudingen tussen het Westen en de islamitische wereld.

Perzen vs. Arabieren

Wat ook riskant is, is dat Amerika zich weer voor het karretje van Saudi-Arabië laat spannen, die andere missionaire islamitische theocratie. Daarmee kiest het in een oude godsdienstoorlog partij voor het soenni­tische kamp. Het seculiere Westen heeft te veel de neiging om de rivaliteit tussen Teheran en Riyad vooral als een geopolitiek conflict te zien.

De wederzijdse haat komt inderdaad voort uit een meer dan tweeduizend jaar oude machtsstrijd tussen Perzen en Arabieren. Maar minstens zo belangrijk is de daaraan verbonden strijd tussen sjiieten en soennieten, met Teheran als aanvoerder van de eersten en Riyad van de tweeden.

Oorlogsretoriek

De wederzijdse verbetenheid mag in onze moderne ogen gedateerd (of zelfs gespeeld) aandoen, ter plekke beleven de gelovigen de religieuze controverse niet minder diep dan de protestanten en katholieken deden in de zestiende eeuw in Europa. De retoriek van een godsdienstoorlog is een stuk gevaarlijker dan die van een oorlog tussen naties, omdat ze een beroep doet op het geloof in absolute, onaantastbare, goddelijke waarheden.

Geregeld blijkt uit reportages dat die retoriek in beide kampen aanslaat en ook bij migranten in Europa haar werking niet mist. ‘Had ik honderd raketten, dan gooide ik er eentje op Israël en negenennegentig op Iran’, zei een soennitische marktkoopman in Irak een tijdje geleden. In een regio waar de anti-Israël-gevoelens erg heftig zijn, wil dat wat zeggen.

Maar ketters zijn vanouds nog erger dan heidenen. Heidenen weten niet beter, omdat zij het licht nooit hebben gezien. Ketters hebben dat licht wel gezien. Ze beroepen zich op dezelfde bronnen, maar trekken er verwerpelijke conclusies uit.

De westerse kritiek op Iran, die deels gevoed is door Israël, is ongeloofwaardig. De meeste verwijten gaan namelijk evengoed op voor de westerse bondgenoot Saudi-Arabië. Die vormt de olifant in de kamer. Wat de barbaarse strafpraktijk betreft, die op de sharia gebaseerd is, doet de een niet onder voor de ander. Op het vlak van vrouwen- of homorechten scoort Saudi-Arabië zelfs nog beroerder dan Iran. En wat onderdrukking van de vrijheid aangaat: niet alleen bij Saudi-Arabië, ook bij de nieuwe dictaturen in Egypte en Turkije – twee andere soennitische bondgenoten – kijkt het Westen weg. Ook het eeuwige verwijt dat Iran agressie gebruikt, geldt voor Saudi-Arabië. Zie de verwoesting van Jemen met behulp van veelal door het Westen geleverde wapens.

Al-Qaeda en IS

Bovenal is het een gotspe om Iran als belangrijkste steunpilaar van het wereldwijde terrorisme te verketteren. Brandschoon is het land zeker niet, als bondgenoot van Hezbollah in Libanon en van de massamoordenaar Assad in Syrië. Maar de aanslagplegers van 11 september waren grotendeels afkomstig uit Saudi-Arabië en Bin Laden vond na afloop bij de westerse bondgenoot Pakistan onderdak. Al-Qaeda en IS, de twee belangrijkste terreurorganisaties waarmee we de afgelopen twee decennia te kampen hadden, zijn soennitisch, niet sjiitisch, en werden deels vanuit het Arabische schiereiland gefinancierd.

Bovendien levert de salafistische leer, die vanuit Saudi-Arabië verspreid wordt, de theologische basis voor de radicalisering van een deel van de islamitische jeugd in Europa. Dat vertaalt zich in terroristische aanslagen op ons continent. In Nederland is net bekend geworden dat een hele reeks soennitische mos­keeën geld uit het Midden-Oosten ontvangen. Vaak worden de te verspreiden fundamentalistische leer en een radicale imam erbij geleverd. Datzelfde speelt ongetwijfeld ook in andere Europese landen.

Wrang detail: die grootschalige financiering is mogelijk dankzij de vele oliedollars die het Westen als gevolg van zijn benzineverslaving jaar in jaar uit in de staten van het Arabische schiereiland pompt. Zo financieren wij zelf het terrorisme van eigen bodem. En getuige de vele (wapen)handelsdelegaties kijken wij daarvan weg. Wil het Westen in het Midden-Oosten een minimum aan geloofwaardigheid behouden en niet in een onoplosbaar regionaal conflict verzeild raken, dan moet het voor sjiitische en soennitische landen dezelfde maatstaven hanteren.