Maagd of echtgenote: dat is de keuze

Arijs, Marijke (2018) Maagd of echtgenote: dat is de keuze. Seks en de Marokkaanse vrouw, in: De Standaard der Letteren, 18.05.2018, pp. L4-L.

Goncourtwinnaar Leïla Slimani schrijft kritisch over het treurige seksuele leven van de Marokkaanse vrouw. Dat valt niet bij iedereen in goede aarde.

Toen Kamel Daoud de aanrandingen tijdens de beruchte oudejaarsavond in 2015 in Keulen toeschreef aan de seksuele misère in de Arabische wereld, kreeg de Algerijnse schrijver tonnen bagger over zich heen. Hetzelfde overkwam de Frans-Marokkaanse Leïla Slimani (36) na de publicatie vSeks en leugensvorig jaar. Dat polemische boek over het seksleven van Marokkaanse vrouwen is voortaan beschikbaar in het Nederlands en wordt uitgebracht tegelijkertijd met de vertaling van In de tuin van het beest, waarin de schrijfster het dubbelleven van een nymfomane Française beschrijft. Adèle, de seksverslaafde echtgenote van een keurig-nette arts, wordt na tal van strapatsen door haar man betrapt, waarop het echtpaar verhuist naar het Normandische platteland, waar ze geacht wordt van haar kwaal te genezen. Deze intrigerende debuutroman verscheen twee jaar voor Slimani de Prix Goncourt 2016 wegkaapte met Een zachte hand.

Dat Adèle niet spoort, is wel duidelijk, maar de vraag is wat haar precies mankeert. Nymfomanie? Borderline? Wil ze taboes doorbreken uit onvrede met het leven zoals het is, als een seksverslaafde madame Bovary? Of is het toch de schuld van Milan Kundera, die met een passage uit De ondraaglijke lichtheid van het bestaan het beest in haar deed ontwaken? De lezer heeft er het raden naar, want Slimani geeft geen inkijk in haar psychologie. Ze beschrijft wat Adèle doet, niet wat ze denkt, in een afstandelijke stijl, klinisch en kil. Het subversieve van de zaak zit hem alvast niet in het drukke geslachtsverkeer. Dat is een klinische, rauwe en gore affaire, waar geen greintje erotiek of genot aan te pas komt.

Slimani’s debuut deed het uitstekend in Marokko. Blijkbaar herkenden de lezeressen zich in het losbandige personage, want in wezen is Adèle een metafoor voor de seksualiteit van jonge Marokkaanse vrouwen. Dat verklapte de auteur in haar inleiding bij Seks en leugens. Haar heldin is ‘niet toevallig’ een gefrustreerde vrouw die liegt, een dubbelleven leidt en gebukt gaat onder haar eigen hypocrisie. De vraag is waarom ze de roman dan niet in haar geboorteland heeft gesitueerd. Omdat vrouwelijke seksualiteit daar nog steeds een levensgroot taboe is? Hoe dan ook, Marokkaanse lezeressen stortten massaal hun hart bij haar uit en ze besloot hun getuigenissen te bundelen.

De auteur sprak met een ongetrouwde arts, een prostituee, een theologisch onderzoekster, een lesbienne, een radiopresentatrice en een slachtoffer van verkrachting, maar ging eveneens bij psychologen, sociologen, filmmakers, journalisten en een politieman te rade. Dat levert een ontluisterend beeld op van een schizofrene samenleving, die geobsedeerd is door maagdelijkheid, mordicus tegen de gelijkberechtiging van man en vrouw is en het feminisme beschouwt als een Trojaans paard uit het decadente Westen. De Marokkaanse maatschappij zou stijf staan van de frustraties en geobsedeerd zijn met seks. Kennelijk regeert de hypocrisie er oppermachtig en is de leugen zowat geïnstitutionaliseerd. De heersende seksuele ellende zorgt voor extreem gespannen geslachtelijke verhoudingen en zoals gewoonlijk zijn vrouwen en homo’s de pineut. Die worden steeds vaker het slachtoffer van fysiek geweld.

Vrouwenhaat

In Marokko ben je maagd of echtgenote, meer smaken zijn er niet. Homoseksuelen en prostituees bestaan er niet en iedereen is er de kuisheid in persoon. Dat land, dat de bek vol heeft van fatsoen, is tegelijk de vijfde grootste consument van internetporno, schrijft Slimani. De islam, zei u? Die is in Marokko staatsgodsdienst en de invloed van het wahabisme neemt er hand over hand toe. De auteur maakt zich vrolijk over vrouwonvriendelijke fatwa’s van islamitische predikers. De een keurt een necrofilie goed, op voorwaarde dat het lijk in kwestie dat van de echtgenote is, en de ander verbiedt moslima’s het fietsen, dat tot seksuele opwinding zou leiden, maar toch zou godsdienst niet de hoofdoorzaak zijn. Vrouwenhaat is het mensdom nu eenmaal ingebakken, zegt de schrijfster vergoelijkend. Al is het natuurlijk niet overal zo dat overspelige echtgenotes, ongehuwde moeders en homo’s jarenlang achter slot en grendel worden gezet, omdat buitenechtelijke relaties en homoseksualiteit bij wet verboden zijn.

Dat een kritische publicatie over het treurige seksuele leven van de Marokkaanse vrouw niet bij iedereen in goede aarde valt, hoeft geen betoog. Voor je het weet ben je een nestbevuiler en een overloper, krijg je de fundamentalisten én de politiek correcte meute op je dak en word je beschuldigd van islamofobie. En als je opkomt voor seksuele rechten, dan krijg je ook nog eens het verwijt dat je ‘van Marokko een groot bordeel wilt maken’. Slimani kan ervan meespreken. Voorlopig blijft het onderwerp er onbespreekbaar. Of Seks en leugens daar iets aan zal veranderen, is nog maar de vraag, maar het is wel een noodzakelijk en emancipatorisch boek, dat dapper tegen heilige huisjes en zere schenen schopt.

Leïla Slimani 
In de tuin van het beest.
Vertaald door ­Gertrud Maes, Nieuw Amsterdam, 176 blz., 19,99 € (e-boek 11,99 €). Oorspronkelijke titel: ‘Dans le jardin de l’ogre’.

Leïla Slimani 
Seks en leugens. Het seksleven in ­Marokko.Vertaald door ­Gertrud Maes, Nieuw Amsterdam, 160 blz., 18,99 € (e-boek 11,99 €). Oorspronkelijke titel: ‘Sexe et mensonges. La vie sexuelle au Maroc’.