Miquel Bulnes - Reconquista. Prometheus, 704 blz., 24,99 € (e-boek 14,99 €).

  WAARDEN VS. WERKELIJKHEID


Christenen tegen moslims? Vergeet het

HISTORISCHE ROMAN Miquel Bulnes gaat Louis Couperus achterna, met een roman over Al-Andalus, oorlog en de dingen waarvoor we willen vechten. 


‘Geef je over, christenhond!’ Hashtag ‘dingen die je zelden leest in Nederlandse romans’. De Nederlands-Spaanse romancier Miquel Ekkelenkamp Bulnes (41) is dan ook geen doorsnee-schrijver. Hij debuteerde in 2003 en publiceerde kort na elkaar drie bijzonder komische romans over de medische wereld (ZorgLab en Attaque!). In die laatste roman ging het hoofdpersonage opeens naar zijn geboorteland, Spanje. Dat bleek ook de auteur te hebben gedaan — figuurlijk dan toch — want opeens was daar Het bloed in onze aderen (2011), een kanjer van een historische roman over de Spaanse burgeroorlog.

Reconquista biedt nu meer Spaanse geschiedenis en meer oorlog: Bulnes verplaatst ons naar het einde van de elfde eeuw. Op dat moment is grofweg de zuidelijke helft van Spanje in de handen van Arabieren. Ze vormen niet één machtsblok. Eerder is er sprake van stadsstaatjes, taifa’s genoemd. Terwijl de taifa’s onderling regelmatig in conflict komen, is het ook in de noordelijke helft permanent onrustig. Koning Alfonso VI is weliswaar machtig, maar hij is geen koning van Spanje; hij “heeft” slechts León-Castilië (en dan nog).

Bulnes zal in de loop van de roman een resem personages presenteren, sommige gedenkwaardig, andere minder, maar hij begint met Eloy en Carmelo. De twee jongens komen uit een gehucht in Castilië en worden naar Sevilla gestuurd om daar bij de taifa van koning Al-Mutamid belastingen te innen. Maar in Sevilla lopen de zaken uit de hand en de twee vrienden raken van elkaar gescheiden. Terwijl Eloy wegvlucht, om koning Alfonso op de hoogte te brengen van het verraad van Sevilla, wordt Carmelo gevangengenomen. Een vizier neemt hem onder zijn hoede en geleidelijk weet Carmelo zich op te werken.

Bulnes’ personages moeten overeind blijven in een wereld zonder wetten, in een voortdurendestaat van oorlog

Eloy en Carmelo zijn de rode draden door een geschiedenis die loopt van 1082 tot 1091. Niet alleen hun levensloop zal enorm gaan verschillen, Bulnes zet hen ook op andere manieren in. Carmelo’s verhaal is in essentie een liefdesgeschiedenis: de vrouw op wie hij verliefd is, wordt weggevoerd naar de harem van kroonprins Al-Fath. De bedoeling is natuurlijk dat deze twee ooit weer herenigd worden, maar zoals Bulnes schrijft: ‘oneindig is de vindingrijkheid van het noodlot’. Eloy intussen wordt door het lot gezegend met maatschappelijk succes, maar heeft net iets te weinig ruggengraat om te voorkomen dat hij keer op keer wordt betrokken bij kwalijke praktijken en gebeurtenissen. Hij blijft piekeren hoe het onrecht dat hij onbewust heeft veroorzaakt kan worden rechtgezet. Het geeft aanleiding tot bespiegelingen over heldendom en rechtvaardigheid.


 


Een pagina uit ‘Las Cantigas de Santa Maria’ (13de eeuw), waarin ook het conflict tussen christenen en Moren tijdens de Reconquista staat afgebeeld. rr


Couperus

Is de reconquista (herovering van Spanje op de islam) eerder het onderwerp geweest van een Nederlandse historische roman? Ja, zij het lang geleden. In De ongelukkige (1913) beschreef Louis Couperus de definitieve val van al-Andalus, eind vijftiende eeuw. Een logische keuze voor Couperus, altijd geobsedeerd door decadentie en verval. Maar Al-Andalus heeft een lange geschiedenis: van 711 tot 1492. Er lag dus nog enorm veel terrein braak voor Bulnes.

Hij koos voor een periode van enorme versplintering. Dit is geen verhaal van christenen tegen moslims. Het is een verhaal van machthebbers die elkaar elke centimeter grond betwisten en daarbij af en toe worden gesteund door fundamentalisten. Dit staat hem toe te vertellen over verschuivende allianties en vijandschappen. Zijn personages moeten overeind blijven in een wereld zonder wetten, in een voortdurende staat van oorlog. Allemaal moeten ze hun mentale wendbaarheid inzetten om te overleven én om datgene te beschermen dat er voor hen echt toe doet. Voor Eloy is dat zijn zielenheil, voor Carmelo zijn geliefde, voor de edelvrouw Teresa wraak op de mannen die haar hebben gebruikt en laten vallen. Iedereen, tot en met de meest dubieuze personages (zoals de overlevingskunstenaar en meesterlijke belastinginner Ibrahim), hebben een zwak punt, iets wat ze koste wat het kost zullen beschermen. Het thema van Reconquista in een notendop: waarden versus werkelijkheid.


 


 hh


Indigestie

Reconquista is een gigantisch boek. Het is geen makkelijke opgave om 700 bladzijden proza interessant te houden. Er gebeurt zo ontzettend veel, dat je soms een gebeurtenissenindigestie voelt opkomen. Gelukkig zijn Eloy en Carmelo sterke personages.

En Bulnes heeft nog een aas in zijn mouw zitten. In een aparte verhaallijn, die zich afspeelt in 1108, volgen we ene broeder Pius naar een afgelegen klooster, waar hij de biecht moet afnemen van een stervende vrouw. Wie zij is en welke invloed ze uitoefende op de gebeurtenissen in de rest van de roman, komen we snel te weten. Maar wat is er precies gaande in dat merkwaardige klooster? Wie is broeder Pius? En wie zijn de gevangenen die het klooster zogenaamd “verzorgt”? Vragen genoeg om je uren en uren aan het lezen te houden.

Bulnes’ vorige, Het bloed in onze aderen, stond op de shortlist van de Libris, maar moest toen de duimen leggen voor Tonio van A.F.Th. van der Heijden. Hopelijk treft Bulnes dit keer een jury met, in alle betekenissen, meer zin voor avontuur.