David Dessin - God is een vluchteling

Van Den Eynde, Hilde (2017) Hoe God terugkeerde in Europa. David Dessin schrijft het verhaal van de verborgen terugkeer van het christendom in Europa, in: De Standaard, 31.05.2017.

In Europa wonen meer christelijke migranten dan moslims. ‘Gek genoeg hoor je de media daar nooit over.’

Of ik het nieuws al heb gehoord, vraagt hij meteen nadat hij me zijn zitkamer heeft binnengeloodst. Het nieuws dat in Egypte voor de zoveelste keer een groep koptische christenen onder vuur is genomen door IS, en dat dit keer minstens 28 mensen zijn gedood.

Het thema ligt David Dessin, filosoof en adviseur ideologie bij de N-VA, na aan het hart. Op Palmzondag, toen hij de laatste hand aan het leggen was aan een boek dat het einde van het christendom in het Midden-Oosten voorspelt, liep ook al het nieuws binnen van de bomaanslagen op twee koptische kerken in Egypte – toen met 45 dode christenen. ‘En kijk, de inkt van het boek is amper droog, en daar is de volgende aanslag alweer.’

Waarom bent u dit boek gaan schrijven?

‘Omdat me was opgevallen dat als de media het over migranten hebben, zij daarmee vrijwel steeds moslims bedoelen. Over allochtone christenen gaat het haast nooit, terwijl zij in Europa toch in de meerderheid zijn. Ik vroeg me af waar die vreemde blindheid vandaan kwam.’

Europa zou meer allochtone christenen tellen dan moslims? Waar haalt u die cijfers vandaan?

‘Van het Amerikaanse Pew Research Center. Dat berekende dat er in 2012 al 26 miljoen christelijke immigranten in Europa waren, van wie de helft afkomstig van buiten Europa. Dat maakt 13 miljoen niet-Europese christenen tegenover 12 miljoen islamitische immigranten.’

Wie zijn dan de overige 13 miljoen christelijke migranten uit Europa zelf? Italianen en Spanjaarden die in de jaren vijftig in de mijnbouw werden tewerkgesteld, onder meer in ons land?

‘Onder anderen. Maar vergeet ook de recente migratie uit Oost-Europa niet. De grootste groep katholieken in een stad als Antwerpen zijn vandaag de Polen.’

Vanwaar uw belangstelling voor het thema? Bent u zelf gelovig christen?

‘Ik heb schoolgelopen in het katholiek onderwijs. Maar het boek heb ik geschreven vanuit het standpunt van een hedendaagse, afstandelijke jonge Vlaming, en voor een zowel religieus als niet-religieus lezerspubliek.’

In het Midden-Oosten is volgens u een regelrechte genocide tegen christenen aan de gang?

 

‘Zeker in Syrië en Irak is een etnische zuivering bezig. Het christendom wordt er onder onze ogen uitgeroeid. Dat zijn christelijke gemeenschappen die nog door de apostelen gesticht zijn. Ook de containergevangenissen in de woestijn aan de Rode Zee zitten vol christenen.’

 

‘Niet enkel in het Midden-Oosten worden christenen vervolgd, ook Pakistan misbruikt zijn blasfemiewet in een sektarische strijd tegen christenen. Maar de ergste plek in de wereld om vandaag christen te zijn, is Noord-Korea. Daar worden christenen in gruwelijke gevangenenkampen opgesloten. En Eritrea is het Noord-Korea van Afrika.’

De vervolging van gevluchte christenen stopt niet als ze eenmaal Europa hebben bereikt?

‘In Oostenrijk en Duitsland hebben ngo’s klachten verzameld over religieus geïnspireerde aanvallen op christelijke asielzoekers in en buiten de vluchtelingencentra. In Nederland werden christelijke vluchtelingen uit Pakistan door andere asielzoekers uit de keuken van asielcentra geweerd, omdat hun vlees niet halal was. Die agressie krijgt weinig ruchtbaarheid, ook al omdat gevluchte christenen gewend zijn om op hun kop te worden gezeten en zichzelf hebben aangeleerd om daarover te zwijgen om het niet erger te maken.’

Wat kan het Westen doen om de situatie van vervolgde christenen in de wereld te verbeteren?

‘We moeten gerichter hulp durven te bieden. Vandaag gaat financiële hulp vaak naar VN-vluchtelingenkampen, waar religieuze minderheden – behalve christenen ook jezidi’s – niet durven aan te kloppen, omdat moslims er in de meerderheid zijn en ze zich er onveilig voelen. Onze blindheid voor de religieuze achtergrond van conflicten leidt in de praktijk tot grote ongelijkheid in onze hulpverlening.’

In 2015 werden bij een humanitaire actie 244 christenen uit Aleppo naar België gehaald. Christelijke hulporganisaties deden die actie smalend af als ‘een pr-stunt met een sektarisch karakter’. U vindt dat typerend voor de manier waarop geseculariseerde Europeanen vandaag naar religie kijken?

‘Voor ons, Europeanen, is religie iets individueels geworden. Wij vinden het ondenkbaar dat religieuze rituelen of geschriften invloed zouden kunnen hebben op het maatschappelijke gedrag van een volk en op de reactie van andere bevolkingsgroepen daarop. We schrikken ervoor terug om verbanden te zien tussen religie en geweld – ook al omdat we bepaalde bevolkingsgroepen niet nodeloos willen stigmatiseren. Dat christenen in sommige gebieden de meest kwetsbare groep zouden kunnen zijn, wil er bij ons niet in, al spreken de feiten voor zich. Irak telde in 2003 anderhalf miljoen christenen, eind vorig jaar nog maar 275.000. In Syrië leefden voor de oorlog twee miljoen christenen. Vandaag nog een half miljoen, van wie de meesten op de vlucht zijn in eigen land.’

Toch blijft het christendom ondanks al die vervolging groeien?

‘En hoe. In Indonesië waren er zes jaar geleden 3 miljoen christenen, vandaag zijn het er 26 miljoen. Als de bevolking van de Filipijnen blijft groeien zoals nu, kunnen daar tegen 2050 170 miljoen christenen wonen. Het land zal dan de op twee of drie na grootste christelijke bevolking ter wereld tellen. Overal groeit het christendom, zelfs in China, maar dat verhaal zien we hier niet. We zijn er blind voor.’

Door de migratie is het christendom ook in het ontkerkelijkte Europa helemaal terug?

‘Ja, met de kanttekening dat het om een volledig ander christendom gaat dan datgene dat wij hier gekend hebben. Het is een christendom met een veel letterlijker lezing van de Bijbel, beleden door mensen die uit een agrarische samenleving komen en veel beter dan wij Bijbelse taal begrijpen. Dat het belangrijk is om als een goede herder voor de schapen te zorgen, is voor hen niet alleen in overdrachtelijke zin waar. Zij hebben aan den lijve ondervonden dat als de kudde ten onder gaat, ook het volk onherroepelijk verloren is.’

Hoe duurzaam zal dit geïmporteerde, allochtone christendom bij ons zijn? Zal het niet net als zijn autochtone voorloper ten prooi vallen aan de secularisering, naarmate migranten in Europa opklimmen op de sociaal-economische ladder?

‘Misschien wel. Maar voor allochtone christenen zijn hun taal en identiteit nog onlosmakelijk verbonden met hun christendom. Bovendien is hun geloof helemaal niet zo onaangepast aan de moderniteit als wij soms denken. In Afrikaanse steden zijn vormen van het christendom ontstaan, vaak pinksterbewegingen, waarin individualisme en materialisme een grote rol spelen. Geëmancipeerde vormen van religie ook, waarin vrouwen leiding aan gemeenschappen geven.’

Het nieuwe allochtone christendom brengt een conservatievere ethiek met zich mee dan wij in Europa gewend zijn. Homoseksualiteit bijvoorbeeld wordt niet aanvaard?

‘Doorgaans niet, maar de rechten van homoseksuelen en andere minderheden komen niet in het gedrang. De allochtone stem is te versnipperd om politiek een stempel te drukken. Het zijn bovendien geen gemeenschappen die hun wil aan anderen willen opleggen, anders zouden ze geen duizend jaar onder de islam hebben overleefd. Europa is een postchristelijke, postreligieuze samenleving geworden, waarin hoogstens eilandjes van religiositeit zullen resteren – precies zoals bij het begin van het christendom gebeurde in het Romeinse Rijk. Hoe hard sommigen ook hopen, van een groot christelijk reveil is geen sprake – net zo min als van de gevreesde soumission aan de islam overigens. Integendeel, die religieuze nieuwkomers zullen ons vooral doen beseffen hoe weinig religieus we als samenleving nog zijn.’

Het christelijke Europa komt dus nooit meer terug. Moeten we daar rouwig om zijn?

‘Dat mag de lezer voor zichzelf uitmaken. Wat ik betreur, is dat we de taal van het christendom zijn verleerd, dat we de basiskennis over die godsdienst verloren hebben en daardoor niet langer in staat zijn om te interpreteren wat er in de rest van de wereld gebeurt. Terwijl in Europa aanvankelijk euforisch werd gereageerd op de Arabische Lente, wisten de christenen in Egypte meteen: dat zal hier fout aflopen voor ons. Terwijl wij geen idee hadden van wat er zou komen.’

Dessin, David (2017) God is een vluchteling. De terugkeer van het christendom in de Lage Landen, Polis, 210 blz., 19,95 euro. [ISBN 978-94-6310-110-3]

https://www.polis.be/god-is-een-vluchteling.html#gref

God is terug en woont in Europa. Ruim de helft van de migranten in de Europese Unie behoort tot het christendom. 13 miljoen van hen zijn afkomstig van buiten Europa (tegenover 12 miljoen moslims). Ook onder de recente vluchtelingenstromen zijn er veel christenen. Hoe kan het ook anders? Twee derde van de 2,2 miljard christenen woont buiten Europa, vaak als minderheden in door oorlog en honger bedreigde gebieden. Toch horen we daar amper iets over. Vanwaar die vreemde blindheid voor vervolgde christenen?

David Dessin beschrijft het verhaal achter de verborgen terugkeer van het christendom in de Lage Landen. Zijn zoektocht naar de nieuwe christenen voert hem mee door duizenden jaren vergeten geschiedenis. Hij ontmoet Chaldeeërs, Syrisch-orthodoxen uit het Midden-Oosten, leerlingen uit de oudste christelijke kloosters en erfgenamen van mystieke tradities die het Europese christendom voorafgingen. Hij gaat het gesprek aan met vluchtelingen uit Iran, bekeerlingen die van hun nieuw verkregen vrijheden gebruikmaken om zélf hun religie te kiezen, en met Pakistanen wier verhaal teruggaat tot de apostel Thomas, maar die vandaag op de vlucht zijn voor wrede apostasiewetten. Verder ontmoet hij Filipijnen die geloven dat de Messias is teruggekeerd, Ghanese Seventh-day Adventists en Congolese pentecostals die de straten van onze grootsteden op trekken om te prediken. In Duitsland ontmoet Dessin een Chinese christen die jarenlang vervolgd, gevangengenomen en gemarteld werd omdat hij weigerde de god van een communistische staat te aanvaarden.

Heel wat actuele vragen rond migratie, vluchtelingen en integratie krijgen een volledig nieuw perspectief als ze door de bril van de nieuwe christenen worden bekeken. Maar kunnen we dat nog wel? Willen we dat bovendien? In een postchristelijk Europa kunnen de religieuze nieuwkomers voor zowel christenen als niet-christenen immers een bijzonder ongemakkelijke spiegel vormen.